Recente artikelen

QGIS, Open Source geografisch informatiesysteem

Om grote fietstochten voor te bereiden en die na het verrijden weer te geven moet men kunnen beschikken over hoogwaardig kaartmateriaal. De kaart dient dan de voor de vakantiefietser relevante informatie te bevatten als de topografie, landschapstype, hoogte, bezienswaardigheden, verblijfsaccomodaties en te fietsen wegen of zelfs heel specifiek, de route.

GIS

Deze ruimtelijke informatie kan in een Geografisch Informatie Systeem (GIS) samengebracht worden en onderhouden. Een GIS kent tenminste drie elementen: een programma (software), landkaarten (basiskaarten) en geografische gegevens (data-sets). In dit digitale tijdperk kunnen we gebruik maken van een computer met GIS-software en het internet gebruiken voor het verwerven van basiskaarten en gegevens.

Software

Op internet treden twee software-paketten in het GIS-segment sterk op de voorgrond, ARCGis en QGIS. Beide kennen een grote schare gebruikers en bieden vergelijkbare functionaliteiten aan; ze verschillen echter in de beschikbaarstelling, betaald versus gratis. QGIS is Open Source, wordt vrijelijk aan de internet-gemeenschap aangeboden en door een grote schare vrijwilligers wereldwijd onderhouden en uitgebreid. M.n. veel fiets-geörienteerde instanties maken gebruik van QGIS.

Wereld te ontdekken

Niet alleen op de fiets, ook digitaal is er een fietswereld te ontdekken. Om QGIS te leren kennen en gebruiken is er zeer veel materiaal voorhanden. Niet alleen op de website van QGIS, waar het programma is te downloaden en handleidingen (ook in het Nederlands) beschikbaar zijn, maar ook op YouTube zijn er zeer veel video-tutorials te vinden, evenals op de sites van ruimtelijke informatie (Engels: geospatial) aanbieders.

Basiskaarten

rej prent cyclo qgis ocm maastrichtBijna altijd zal een kaart de drager zijn van vaste informatie als plaatsen, bezienswaardigheden, accomodaties en route. De kaart vormt de ondergrond en wordt in een GIS een achtergrondkaart genoemd of in het Engels basemap. Er is een aardig aanbod van Open Source of vergelijkbare licenties van gerenommeerde instanties als Nederlands Kadaster, ESRI (wereldwijd), OpenStreetMap (OSM) of OpenCycleMap (OCM is een afgeleide van OSM, maar dan specifiek voor fietsers).

Ook Google Map, Microsoft Bing, Apple Maps, Wikimedia Maps, Stamen, CartoDB, enz. zijn aanbieders van basiskaarten, die vanuit QGIS makkelijk te benaderen zijn via plugins als OpenLayers-plugin of QuickMapServices.

OpenCycleMap

OpenStreetMap zijn vrij beschikbare en bewerkbare landkaarten. De voor fietsers interessante OpenCycleMap is een subset van deze OpenStreetMap die specifieke fietsinformatie als routes en knooppunten in een kaartlaag zichtbaar maakt. Om deze kaart te gebruiken zou men een API-key moeten aanvragen bij het bedrijf Thunderforest, dat de hobby-gebruiker een gratis API-key laat registreren.

Waarschuwing

Hier is wel een waarschuwing op zijn  plaats; de hobby-gebruiker kan tot 150.000 requests per maand verbruiken. Één request is bijvoorbeeld één tegel van een landkaart bestaande uit bijvoorbeeld 24 tegels (deelkaarten). Maar zoomt men een niveau hoger of lager in wordt eveneens een kaart bestaande uit tig tegels ingeladen. Het moge duidelijk zijn dat die 150.000 requests in een periode dat men werkt aan een fietsroute voor bijvoorbeeld de zomervakantie snel bereikt zijn. En uit ervaring weten we dat dan het bericht volgt dat men dient te upgraden naar een betaald account, waarbij de goedkoopste mogelijkheid £ 95 / € 110 per maand is.

Hier knelt iets: wereldwijd onderhoudt de OpenStreetMap gemeenschap gratis het kaartmateriaal en een subset wordt gecommercialiseerd.

Zonder genoemde restricties zou de OpenCycleMap met fietsroutes en knooppunten voor fietsers zoals wij het uitnemende instrument kunnen zijn voor routeplanning door Europa.  Als afgedrukte overzichtkaart onderweg op de fiets in het kaartvak van de stuurtas kan beter een rustiger kaartbeeld gebruikt worden, zoals de kaart onderaan deze bladzijde.

Basiskaarten zijn veelal plaatjes van landkaarten in rasterformaat; de kaart bestaat uit gekleurde puntjes (pixels). Het is een plaatje van een landkaart waarop wegen, steden, landschap, bezienswaardigheden, accomodaties, enz. zijn ingetekend. Zo'n kaart bestaat uit verschillende lagen, zodat men in of uit kan zoomen voor meer of minder details. Maar elke kaartlaag blijft een statisch plaatje waar niets aan te veranderen valt.

Gegevens

De basiskaart aanbieders zijn ook vaak data-sets leveranciers. Data-sets zijn specifieke gegevens als lands-, provincie- of gemeentegrenzen, hoogteprofielen, bevolkingsdichtheid, wegen en paden, verblijfsaccomodaties, enz., maar ook zeer gespecialiseerde zaken als panden in een bewoonde kom, stemgedrag, opleidingsniveau, bevolkingssamenstelling, enz. per wijk; zaken die voor ons doel fietsen nu niet relevant zijn.

Wat bijvoorbeeld wel voor fietsers belangrijk is zijn het Fietsnetwerk Nederland, de Fietsknooppunten, de LF-routes Nederland en soortgelijke zaken op Europees niveau, als Eurovelo-routes en interregionale routes, verblijfsaccomodaties als campings, B&B's, hostals en hotels, bezienswaardigheden.

Deze gegevens worden als vector-lagen boven de achtergrondkaart geprojecteerd. Elk type gegeven kan in een eigen laag worden opgeslagen. De route uit een GPX-track voor het GPS-apparaat kan een laag zijn. (Of indien opgeknipt in trajecten, elk traject een eigen laag.) Campings onderweg kunnen een laag zijn.

In de korte video wordt dit geïllustreerd wanneer laag voor laag zichtbaar wordt gemaakt, in de volgorde basiskaart, fietsnetwerk, knooppunten, LF-routes, kampeerterreinen, onze route.(Kaartbeeld Den Oever uit Nederland Rond 2017.)

Met vector-laag selectief gegevens weergeven

rej prent cyclo qgis campings contingentIn tegenstelling tot de statische basiskaart in rasterformaat kan een vector-laag veel gegevens bevatten die men kan bewerken.

Men kan filteren; alleen die gegevens weergeven die binnen Nederland vallen. Of alleen die campings die binnen 10 kilometer van de route liggen.

De gegevens zijn ook te analyseren; geef een beeld van de campingdichtheid op het Europese Contingent, bijvoorbeeld d.m.v. een heatmap, een grafische weergave, waarbij de dichtheid als een soort wolk op de kaart verschijnt. Voorbeeld is de kaart van de campingdichtheid op het Europese Contingent.

Hier wordt onze ruim 35-jarige Europa-fiets-ervaring gevisualiseerd bevestigd: Nederland en Frankrijk zijn echte camping-landen, België daarentegen heeft weinig campings, evenals de Italiaanse Po-vlakte en het Spaanse binnenland.

Printvormgeving

QGIS heeft een mooi gereedschap dat Printvormgeving heet. Hiermee kan men van de gecreëerde digitale kaarten een afdrukbare versie vervaardigen. Met de mogelijkheid om een schaalbalk, legenda en tekstlabels toe te voegen.

Binnen het afdrukoverzicht-venster kan de kaart steeds verschoven worden naar het volgende trajectdeel; elke kaart in het venster kan opgeslagen worden en bewaard voor afdrukken.

rej prent cyclo qgis cartoOp deze wijze kan men eigen fietskaarten vervaardigen. In een eerder item fietsroutekaart-maken hebben we de technische specificatie van onze eigen fietskaarten al eens beschreven, evenals de keuze overzichtkaart versus detailkaart. Hiernaast een voorbeeld, op ongeveer 50% van de ware grootte, van overzichtkaart 1 uit een serie Haarlem-Maastricht.