Recente artikelen

Tijdens de vijfkilometer wandeling in het Schoterbos.

Regelmatig wandelen we door onze woonomgeving. Maar sinds nazomer 2019 hadden we ineens onze vijfkilometer-wandeling. Bijna dagelijks, door heel het jaar, steeds over grotendeels hetzelfde traject: Vondelsloot en Jan Gijzenvaart, Noorder Sportpark en Schoterbos, Delftwijk en Vondelkwartier.

Het is een schijnbaar eenvoudig rondje, waar niet veel opzienbarends te ontdekken is als weide, water, park en wijk.

Jeetje, wat saai en eentonig en weinig opwindend, zo'n zelfde rondje. Ja, zo op het eerste oog inderdaad, als je je zintuigen niet de kost geeft.

Maar wie de seizoenen volgt, de verschillende (weers)omstandigheden, het tijdstip van de dag, menselijke activiteiten en de bezoekers onderweg, op zich laat inwerken ontdekt steeds iets nieuws.

Veranderingen vallen op en maken deze wandeling nu juist ineens zo boeiend.

Wandelgebied

Vondelkwartier

De Vergierdeweg door het Vondelkwartier.Het stadsdeel Haarlem-Noord ligt op het grondgebied van de voormalige gemeente Schoten, dat zich uitstrekte van de noordelijke stadssingels van Haarlem tot aan de Slaperdijk tegen het IJ.

Het dorp Schoten, reeds vermeld in de 8e eeuw, had geen kern, maar bestond uit een lintbebouwing met boerderijen langs de Schoterweg (naderhand Rijksstraatweg). Deze weg was onderdeel van de middeleeuwse Herenweg, de noord-zuid verbindingsweg over de strandwal.

De eveneens middeleeuwse Vergierdeweg takt schuin af van de Rijksstraatweg (Gier=schuin). Op de plaats van het Schoter Rechthuis trof men sporen van Romeinse bewoning, een middeleeuwse kapel en een begraafplaats.

Nadat Haarlem in 1927 Schoten had geannexeerd veranderde het agrarisch voedselgebied vóór Haarlem in een woongebied ván Haarlem. Op de oude heerlijkheid Schoter Vlieland ontstond het Vondelkwartier, met vooral eengezinswoningen, als noordelijkste wijk aan de stadsrand van Haarlem.

Wij zijn al meer dan vier decennia bewoners van het Vondelkwartier; we starten onze wandeling op de Vergierdeweg.

Vondelsloot

Runderen in de weilanden langs de Vondelsloot.De Vondelsloot bestaat niet; d.w.z. de sloot die parallel aan de Vondelweg loopt heeft geen naam. De sloot vormt de grens tussen de wijkbebouwing en de Hekslootpolder. Aan de oostkant van de polder ligt al de Heksloot; dus ter onderscheid hebben wij deze westelijke sloot maar de Vondelsloot genoemd.

De Hekslootpolder is het laatste oorspronkelijke veenweidegebied. In hun agrarische activiteiten voeren de veehouders  een natuurvriendelijk weidebeheer.

Het is namelijk ook een natuurgebied dat onderkomen biedt aan een groot scala plant- en diersoorten passend bij deze biotoop.

En wat vooral opvalt is de enorme diversiteit aan vogelsoorten het hele jaar door. Zo zijn er weidevogels (grutto, tureluur, kievit, kluut), watervogels (ganzen, meerkoeten, aalscholvers, eenden), grote steltlopers (reigers, ooievaars, lepelaars), rietvogels, roofvogels en vele overwinteraars. Sommige soorten zijn soms in honderdtallen aanwezig.

Vondelsloot in de winter.De duidelijk gekromde rand aan de oostkant van het Vondelkwartier, de Vondelweg, is het gevolg van de "Verboden Kring". Het Fort bezuiden Spaarndam, als onderdeel van de Stelling van Amsterdam, had het weidegebied van de Hekslootpolder nodig als schootsveld, een open terrein zonder objecten. Een keiharde grens wijk-weide zou je zeggen.

Maar vanaf 1984 ontwikkelde de gemeente Haarlem plannen voor 1700 woningen in de Hekslootpolder. Daarop volgde een breed gedragen reactie; Vereniging Behoud de Hekslootpolder was geboren. Nadat woningbouw door actievoeren was afgewend was een nieuwe bedreiging een Oostelijke Randweg. Een verbreed Vondelweg-talud werd alvast aangelegd, de Vondelsloot gegraven. De randweg is er, wederom door actie, niet gekomen; het talud is een veel bewandelde stadsrand-groenstrook geworden.

In 1996 werd de Stelling van Amsterdam in de Unesco-werelderfgoedlijst opgenomen; daarmee lijken het cultuurhistorische karakter en de natuurwaarden van de Hekslootpolder gewaarborgd.

Jan Gijzenvaart

Tegenwoordig kippenbrug Noorderhoutpad.Vanuit de duinen liep er een waterloop door het land van de Heer van Brederode naar het Spaarne. Nadat Jan Gijssen van Blanckevoort toestemming van de Heer van Brederode had verkregen werd vanaf 1537 die waterloop vergraven tot een vaart, nodig om het af te graven duinzand te kunnen vervoeren naar Haarlem en vooral Amsterdam.

Zonder deze Jan Gijzenvaart, de soortgelijke Marcelisvaart bij Elswout en de Zanderijvaart in Overveen zou de wereldberoemde grachtengordel in Amsterdam nooit gerealiseerd zijn. Voor de toenmalige  eigenaars waren deze zandvaarten dus zeer lucratief en voor nu vertegenwoordigen ze een belangrijke cultuur-historische waarde.

In 1686 heeft Haarlem de vaart gekocht. Het bleef nog lang een belangrijke route voor zandtransport. In de loop van de 20ste eeuw kwam de vaart, zeker na de annexatie van Schoten door Haarlem, binnen verstedelijkt gebied te liggen. In het daarop volgende uitbreidingsplan werd de  Jan Gijzenvaart gezien als groene ader.  De vaart met zijn brede groene oevers en bomen erlangs werd mede-bepalend voor de stedenbouwkundige structuur van de buurten er omheen. 

Noordersportpark

Ontwikkelvisie Gemeente Haarlem voor het Noordersportpark.Het Noordersportpark wordt begrensd door het Schoterbos (noord), de Jan Gijzenvaart (oost), de Planetenlaan (zuid) en de Mr. Jan Gerritszlaan (west).

Mr. Jan Gerrits was als wethouder van Haarlem betrokken bij de ontwikkeling van nieuwe stadswijken in het geannexeerde Schoten.

In het kader van werkverschaffing ter bestrijding van de werkeloosheid in de dertiger jaren werd het project Noorderhout ontwikkeld. Dit omvatte een sportpark en een wandelpark met speelweiden en een vijver.

In het sportpark liggen de velden van HFC Haarlem/Kennemerland en EDO (beide voetbal) en Sparks (honk- en softbal). Verder tennisvelden en een gemeentelijk zwembad. Binnen het park liggen aan de Sportweg het Haarlem Stadion, het Schoter Lyceum en kinderboerderij De Schoterhoeve.

De ontwikkelvisie van de Gemeente Haarlem voor de Orionzone vermeldt:

"Het sportpark gaat op de schop en wordt opnieuw ingericht. Een nieuw zwembad met buitenbad en een grotere kinderboerderij vormen de trekkers van het park. De Sportfuncties blijven uiteraard behouden."

Schoterbos

Schoterbos in de renovatieplannen van de gemeente Haarlem.Het dertiger jaren werkverschaffingsproject Noorderhout behelsde de ontwikkeling en realisatie van het Noordersportpark en een wandelpark met speelweiden en een vijver dat later Schoterbos zou gaan heten.

Momenteel voert de Gemeente Haarlem in fasen groot onderhoud uit.

  • 1e fase
    • Een gedeelte van het bos is opgeknapt.
    • Het tuingebied is tot eiland vergraven.
    • Het graafmateriaal heeft een heuvel opgeleverd.
    • Nieuwe paden zijn aangelegd.
  • 2e fase (2020-2021)
    • Onderhoud groen in de resterende delen van het park aanpakken.
    • Voetpaden verbeteren en aanleggen.
    • De smalle poldersloot verbreden.
    • Nieuwe bankjes en afvalbakken plaatsen.
    • Nieuwe mogelijkheden voor spelen en sporten.

Delftwijk

Flat van Eigen Haard in de Van Moerkerkenstraat.Nadat Schoten in 1927 geannexeerd was maakte Haarlem opeenvolgende uitbreidingsplannen in noordelijke richting. Eerst werden de woonbuurten Vondelkwartier, Rivierenbuurt, Vogelenbuurt, Dietsveld, Planetenbuurt en Indische buurt gerealiseerd. Met de naoorlogse wijken Overdelft, Sinnevelt en Delftwijk was stadsdeel Haarlem-Noord tot aan de stadsgrenzen volgebouwd.

Blijkens de bouwvergunningen is Delftwijk gebouwd in de jaren 1953-1958. De stedenbouwkundige opzet was een tuinstad met verkaveling in stroken, stratenlussen en plantsoenen. Dus geen gesloten bouwblokken, maar stroken met (vooral) gestapelde woningen, georiënteerd op de zon en vrijstaand in het groen en daarmee licht, lucht en ruimte in huis brengend.

In 1957 kwam ik als kind te wonen in Delftwijk. Wij waren het eerste gezin dat een woning betrok in deze laatst opgeleverde van zes identieke "flats" van woningbouwvereniging Eigen Haard. Flat was toen een nieuw woord.

Vanaf begin 21e eeuw wordt Delftwijk vernieuwd, waarbij ook de oorspronkelijke opzet ingrijpend aangepast wordt met de introductie van gesloten woonblokken, een plein en een wijkpark.

Route

  • Start op de Vergierdeweg, ongeveer de plaats van de vroegere heerlijkheid Schoter Vlieland. Wijk oostwaarts uitlopen naar rand van de bebouwing.
  • Vondelweg oversteken tot Vondelsloot. Deze zuidwaarts volgen over z.g. Vondelweg-talud, nu groenstrook tussen wijk en polder.
  • Bij Vondelweg rechtsaf oostoever Jan Gijzenkade (oneven huisnummers). Vaart volgen tot Jan Gijzenbrug.
  • Bij  Jan Gijzenbrug de Rijksstraatweg oversteken en over de brug naar links de vaart oversteken.  Bij monument rechtsaf naar parkeerplaats en langs Haarlem Stadion naar de Sportweg. (Op de hoek het Schoter Lyceum.)
  • Rechtsaf de Sportweg in, tussen Schoter Lyceum en Haarlem Stadion. De Sportweg voert tussen kinderboerderij  (links) en sportvelden (rechts).
  • Op kruispunt met Noorderhoutpad gaat sportpark over in Schoterbos.
  • Linksaf Noorderhoutpad op. Na 75 m. naar rechts naar de vijver. Pad voert naar het rosarium. Pad volgen langs nieuwe waterloop. Eerste nieuwe brug rechtsaf over. Dit is het tuineiland. Direct rechts pad volgen.
  • Sloot oversteken naar het evenementen eiland. Dwars over de speelwei naar de Jan Gijzenvaart. Brug over de Jan Gijzenvaart.
  • Dit is Delftwijk. Rechtuit blijven lopen. Nico van Suchtelenstraat, Arthur van Schendelplantsoen, Gerard van Eckerenstraat.
  • Jan Prinslaan oversteken, langs Simon Vestdijkpark, naar Marsmanplein.
  • Door winkelpassage of rechts buitenom naar Rijksstraatweg.
  • Rijksstraatweg oversteken, Tesselschadeplein, Eksterlaan, bij Vergierdeweg linksaf. Na 100 m. eindpunt (= startpunt).

 

Belangrijkste bronnen:

  • OpenStreetMap
    • OSM is een open-data-project met geografische gegevens
  • Gemeente Haarlem
    • Dit is Haarlem - Cultuurhistorische Hoofdstructuur van de stad
    • Groot onderhoud Schoterbos
    • Sportpark, informatie-bijeenkomst 7 mei
  • Buro Sant en Co
  •  Vereniging Behoud de Hekslootpolder
  • R.Blijstra / Haarlems Dagblad
    • HAARLEM: heel oud, heel nieuw - november 1971