De meest recente ontwikkeling op onze vakantiefietstochten is het verrrijden ervan op onze zelfvervaardigde fietsroutekaarten.
Vroeger reden wij onze tochten met behulp van de Michelin-kaart op schaal 1:200.000 en de wegwijzers. In de loop der jaren zijn daar middelen als fietswegwijzers, fietskaarten, bewegwijzerde fietsroutes, fietsgidsen, GPX-tracks op GPS-toestellen en de fietsknooppunten bijgekomen. Sinds zomerfietstocht Corsica v.v. 2016 hebben wij dit scala aangevuld met de zelfgemaakte fietsroutekaart.
Eigenschappen fietsroutekaart
- Liggend A5 formaat (moet kunnen passen in de kaarthoes van de stuurtas).
- Maak keus voor een overzicht- of een detail-kaart. (zie volgend item).
- Contrasterende routelijn tegen kaartachtergrond.
- Slechtweerbestendig (dus bijvoorbeeld plastificeren/lamineren).
Overzicht- of detailkaart
Onze kaart moet vooral OVERZICHT bieden, dus volstaat een schaal van 1:100.000. Men heeft dan zicht op een route van enkele tientallen kilometers horizontaal, vertikaal of diagonaal op de routekaart. De route verrijden we op de GPX-track in het navigatie-apparaat (Garmin-Montana); voor de detaillering ingezoomd op 200 m. (in landelijk gebied) of 80 tot 50 m. (in de stad).
Wie, anders dan wij, een kaart wil met veel meer DETAIL gebruikt een veel hogere zoomfactor (1:10.000 of 1:5.000). Men heeft dan wel veel meer kaarten nodig voor dezelfde route, maar kan dan wel zonder GPS-navigatie-apparaat puur op de gedetailleerdere kaarten fietsen.
Route of track
Binnen het GPS zijn route en track niet helemaal hetzelfde. Een route is opgebouwd uit een beperkt aantal tussenpunten, waaruit onderweg een route berekend kan worden of gewijzigd. Een track is een vastgelegd spoor van vele duizenden tussenpunten en daardoor veel exacter. Zo'n lijst met posities wordt binnen het GPS opgeslagen als track in een GPX-bestand. Zorg dus dat je GPX een track is!
POI-bestanden
Een GPX-bestand kan ook een lijst tonen van losstaande tussenpunten, in het nederlands meestal nuttige punten genoemd, in het engels points of interest (POI). Een POI-bestand bevat meestal gelijksoortige nuttige punten, zoals bijvoorbeeld campings of restaurants of veerponten of bezienswaardigheden. Ook POI-bestanden worden opgeslagen als GPX-bestand.
GPX bewerken
Het software-programma dat wij gebruiken om GPX-bestanden te bewerken is RouteConverter. Men kan GPX-bestanden van bestaande tracks importeren of zelf tracks maken. Hetzelfde geldt voor POI-bestanden. Kies daarbij een basiskaart om aan tracks of POI's te kunnen werken.
Basiskaarten
Een basiskaart is de drager van vaste topografische informatie als plaatsen, wegen, wateren, landschapstypes en hoogtes. Op deze achtergrondkaart (Engels: basemap) kan later voor de vakantiefietser relevante informatie geprojecteerd worden als de te fietsen route (als track), bezienswaardigheden, veerponten, winkels, eetadresjes en verblijfsaccomodaties. Wij maken voornamelijk gebruik van de volgende twee basiskaarten.
OpenStreetMap
OpenStreetMap zijn vrij beschikbare en bewerkbare basiskaarten.
OpenCycleMap
De voor fietsers interessante OpenCycleMap is een subset van de OpenStreetMap die specifieke fietsinformatie als routes en knooppunten in een kaartlaag zichtbaar maakt.
Om deze kaart te gebruiken zou men een API-key moeten aanvragen bij het bedrijf Thunderforest, dat de hobby-gebruiker een gratis API-key laat registreren.
Hier is wel een waarschuwing op zijn plaats; de hobby-gebruiker kan tot 150.000 requests per maand verbruiken. Één request is bijvoorbeeld één tegel van een landkaart bestaande uit bijvoorbeeld 24 tegels (deelkaarten). Maar zoomt men een niveau hoger of lager in wordt eveneens een kaart bestaande uit vele tegels ingeladen. Het moge duidelijk zijn dat die 150.000 requests in een periode dat men werkt aan een fietsroute voor bijvoorbeeld de zomervakantie snel bereikt zijn. En uit ervaring in december 2017 weten we dat dan het bericht volgt dat men dient te upgraden naar een betaald account, waarbij de goedkoopste mogelijkheid £ 95 / € 110 per maand is.
Hier knelt iets: wereldwijd onderhoudt de OpenStreetMap gemeenschap gratis het kaartmateriaal en een subset wordt gecommercialiseerd.
Één voor de planning, één voor het kaartbeeld
Gebruikt men de OpenCycleMap zonder API-key verschijnt de melding API Key Required op de basiskaart; met deze restrictie blijft het in de fase van routeplanning een uitnemend instrument. Als afgedrukte fietskaart voor onderweg achten wij het rustiger kaartbeeld van OpenStreetMap veel geschikter.
Geografisch Informatie Systeem
Kunnen we RouteConverter gebruiken voor het ontwerpen van de tracks en POI's; voor het samenbrengen van al deze ruimtelijke informatie hebben we een Geografisch Informatie Systeem (GIS) nodig. Een GIS kent tenminste drie elementen: een programma (software), landkaarten (basiskaarten) en geografische gegevens (tracks en POI's). Daartoe gebruiken wij het open source pakket QGIS, dat door veel fiets-geörienteerde instanties gebruikt wordt.
Handleidingen
Om QGIS te leren kennen en gebruiken is er zeer veel materiaal voorhanden. Niet alleen op de website van QGIS, waar het programma is te downloaden en handleidingen (ook in het Nederlands) beschikbaar zijn, maar ook op YouTube zijn er zeer veel video-tutorials te vinden.
Stappen in QGIS
- Maak een project aan, bijvoorbeeld zomerfietstocht.
- Voeg basiskaart in bij Web - (plugin) QuickMapServices - OSM - OSM-standard
- Voeg basiskaart in bij Web - (plugin) QuickMapServices - Stamen - Stamen Terrain Background
- Voeg Vectorlagen toe - selecteer een track - kies bij import voor track
- Herhaal dit voor meerdere tracks
- Voeg Vectorlagen toe - selecteer een POI- kies bij import voor waypoints
- Herhaal dit voor meerdere POI's
- Vink aan welke lagen zichtbaar moeten zijn (tracks en POI's)
- Zichtbare POI's: Dagstop, Aansluiting, Camp-ANWB, Camp-ROUTE, Horeca, Winkel, Veerpont, Onderweg.
- Stel in de statusbalk de schaal in op schaal 1:100.000
- Ga op de kaart naar beginpunt van de track
- Verschuif de kaart zodat het eerste deel van de track het hele basiskaart-venster vult
Beeldscherm afdrukken
- Start grafisch programma (bijv. Paint Shop Pro) voor bewerken en afdrukken printscreens
- Wij gebruiken twee beeldschermen in een resolutie 1920x1080 pixels
- Maar wisselen tussen twee vensters op één scherm kan ook, evenals lagere resoluties
- Één scherm: QGIS, ander scherm: Paint Shop Pro
- Maak een printscreen van dit basiskaart-venster in QGIS (na punt 11 hierboven)
- Plak deze printscreen in Paint Shop Pro
- Sla deze printscreen op in een werkmap voor afwerking later
- Verschuif de kaart in QGIS zodat het volgende deel van de track het hele basiskaart-venster vult
- Zorg voor een kleine overlap met het vorige basiskaart-venster
- Maak een printscreen van dit basiskaart-venster
- Herhaal de stappen 6 t/m 10 tot de hele track is afgewerkt
Afwerken kaarten
- Selecteer met Paint Shop Pro in de printscreens van de werkmap alleen het basiskaart-venster
- Sla deze kaarten van de track op in een werkmap basiskaart-venster
- Optimaliseer deze kaarten met helderheid, contrast en scherpte; opslaan in werkmap kaart-optimalisatie
- Voeg op elke kaart een volgnummer toe in de hoek; opslaan werkmap kaartnummers
Afdrukken kaarten
- Printerlade: papier A5, 180 gram, staand invoeren.
- Kaarten uitprinten vanuit Paint Shop Pro
- Oriëntatie: liggend / passend op pagina
- Eigenschappen - indeling: liggend / papierformaat: A5
- Kwaliteit: Best
- Twee opvolgende kaarten worden in TWEE drukgangen dubbelzijdig bedrukt
Achterkant bedrukken: leg reeds bedrukte kant BOVEN voor tweede drukgang.
Weerbestendig
Tot slot maken we de uitgeprinte kaartjes weerbestendig door ze te plastificeren. Wij gebruiken daarvoor een thuisgebruik-machientje van Fellowes, de L125 A4 Laminator van € 39,95. Plastic hoesjes zijn in A5-formaat, ook van Fellowes.
Dit artikel vervangt twee oude artikelen uit 2017: Fietskaart met Qgis en Fietskaart met RouteConverter.